Dagboek van de missiezusters in Congo
Mei 1941
Liefste dagboek,
Hier lig ik dan in het ziekenhuis in Kinshasa. Morgen word ik geopereerd. ‘k heb nog nooit zo weinig te doen gehad. Ik lig hier maar in mijn bed en heb voor de eerste keer in jaren eigenlijk tijd genoeg om na te denken en te mijmeren.
Hoe lang ben ik nu al in Congo? Van in augustus 1926… Vijftien jaar al!
Wat een reis was me dat! Maandenlang zaten we op de boot en toen we aankwamen, gingen we eerst naar de kerk. Jaja, ik weet het nog goed. En daarna zag ik ons huis. Ik weet nog dat ik dacht: “mmm, dat ziet er goed en proper uit.” Wist ik veel dat er net vóór onze komst iemand heel druk bezig was geweest om alle duizendpoten weg te vegen. Dat zou daarna elke avond onze taak zijn.
In het begin hadden we zelfs geen matrassen! Alleen een ijzeren bed. Maar we behielpen ons, creatieve pioniers als we waren. We vulden zakken op met droge bananenbladen.’t Zou nog een paar maanden duren eer we wollen matrassen kregen. Maar moeilijk ging ook. Dat hebben wij, de zusters, ons altijd voorgehouden.
Een week hebben we onszelf gegeven om te wennen en onze draai en keer te vinden, maar daarna gingen we echt aan de slag.
Mijn medezusters begonnen in het hospitaal, zonder elektriciteit. Stel je voor! Een stallantaarn, daar moesten ze het mee doen. En geen steriliseerketens. Ze moesten alle doeken steriliseren in grote ketels. Het was hard werk, elke dag opnieuw. Ik heb er altijd veel respect voor gehad.
Samen met zuster Anna begon ik met lesgeven. De leerlingen zaten op planken die tussen twee boomstammen waren gelegd. De muren van ons gebouwtje waren gemaakt van een soort stucwerk van de rode aarde. Pas in 1930, vier jaar na onze komst, kregen we een echt stenen gebouwtje.
Het was in het begin uiteraard wennen aan elkaar.
Inongo. Ons eerste klasje op planken in openlucht.
Wat waren we trots op onze leerlingen! Tegen de grote vakantie van 1927 konden ze al vlot lezen en schrijven. En dat terwijl ze nog nooit eerder les gekregen hadden! We begonnen met 77 leerlingen en aan het einde van het schooljaar waren het er al 166. Niets dat meer voldoening geeft dan kinderen te leren lezen en schrijven.
Oh ja, ik zou het nog bijna vergeten. In 1928 kregen we bezoek van Mgr. Six. Dat was nog eens een belevenis. Na al die maanden nog eens bezoek vanuit het verre België krijgen. Dat bezoek was echt memorabel!
Mgr. Six op bezoek midden de schoolgaande jeugd, met de vijf eerste zusters in Inongo. Ik ben tweede van rechts. (september 1928)
En ons werk breidde zich steeds maar verder uit. Dat was heel bijzonder, om dàt te mogen meemaken.
In 1929 startten we de missiepost in Bokoro op, 3 medezusters en ik.
Links: Hier zie je me met mijn leerlingen van de meisjesschool daar.
Rechts: Dit is Zuster Osmonda, ook in Bokoro. Ze leerde de allerkleinsten lezen en schrijven.
Na Bokoro volgden Ibeke in 1931 en Taketa in 1933.
Links: Aan het eerste leslokaal in Ibeke (1931).
Rechts: Klasfoto uit Ibeke.
En ondertussen groeide ons groepje zusters gestaag aan. We verwelkomden twee nieuwe zusters in 1927, vijf in 1929, en zo bleef het doorgaan. Tussen 1927 en 1939 kwam er maar liefst 33 zusters erbij.
Zo blij wanneer nieuwe zusters aankwamen. Met 14 zusters waren we al in 1933. (Hier met zijn allen in Inongo)
Onze zorg beperkte zich niet tot onderwijs. Vanaf 1934 gingen we op bezoek bij melaatsen.
Zuster Gonzaga (2de van rechts) bij de melaatsen.
In 1939, en dat is eigenlijk nog maar 2 jaar geleden, kwam de missiepost Makaw erbij.
Voor de zusters daar heb ik een grenzeloos respect, want wat zij daar allemaal meemaken! Op een dag onweerde het extreem hard. Er waren juist kinderen in het meer aan het vissen. Zij werden getroffen door de bliksem, en drie kinderen werden helaas levenloos uit het water gehaald. Hoe erg moet dat niet zijn!
Af en toe kregen ze daar ook bezoek van een hyena. Zo was er eens een vrouw aan het bevallen. Tijdens de bevalling zag zuster Natalis een hyena in de verte komen aanwandelen. Ze plaatste een lantaarn tussen haar en de hyena, en gelukkig ging de hyena weer rustig verder. Zuster Natalis, en de vrouw, moeten stalen zenuwen gehad hebben!
Een jaar geleden brak de Tweede Wereldoorlog uit.
We hadden nooit kunnen denken dat die ook voor ons, hier in Congo, zoveel consequenties en beproevingen zou hebben. Er kunnen geen zieke zusters of zusters in verlof meer naar België reizen. En ook nieuwe zusters kunnen niet meer tot bij ons raken.
Sommige levensmiddelen en benzine zijn schaars geworden. Maar we zijn gelukkig gespaard gebleven van de honger!
Sterker nog, onze huishoudschool in Inongo draait overuren. Onze leerlingen leren er o.a. kinderen verzorgen en huishoudelijke taken, zoals strijken bv., maar ook voedsel verbouwen op ons kleine paradijsje van 1 hectare groot.
Het staat er vol koffiestruiken, maniok, bananenbomen, mais, papaya’s, citroenen en nog veel meer. We brouwen zelfs ons eigen bier van bananen. En van het fruit maken we fruitwijn. We hebben ook een geitenboerderij, met melkgeiten en een eigen melkerij!
Kun je het je voorstellen? Dat hadden we in Vlaanderen toch niet kunnen denken.
Onze zusters voor hun klooster in Makaw.
Links: Zuster Aleydis leert de vrouwen strijken…
Rechts: … en kindjes wassen.
Helaas is Zuster Aleydis niet meer onder ons. Ze stierf vorig jaar, in 1940, amper 36 jaar oud.
Het leven kan zo snel voorbij zijn…
Maar nu moet ik ook mijn mijmeringen staken, liefste dagboek.
De dokter die me morgen gaat opereren, staat hier aan mijn bed. Hij komt me vertellen wat er morgen gaat gebeuren.
Tot de volgende keer
mei 1941
Beste lezer,
Voor Zuster Gonzaga zou er geen volgende keer zijn. Haar dagboek eindigt hier. De operatie die ze onderging, bracht geen soelaas en op 8 mei 1941 overleed ze. Ze was nog maar 45 jaar. 15 jaar daarvan, één derde van haar leven, had ze in Congo doorgebracht.
In 1943 studeerden de eerste leerlingen van de huishoudschool af.
In 1945 eindigde WO II. Voor de wereld, en zeker ook voor de zusters, brak er een nieuwe tijd aan: er konden weer zusters overkomen, en deze keer kwamen ze per vliegtuig.
Zuster Gonzaga heeft het niet meer mogen meemaken…
Aan de slag ... en jij?
De zusters hadden weinig. Geen bedden. Geen elektriciteit. Nauwelijks materiaal.
En toch begonnen ze. Niet omdat alles klaar was. Maar omdat ze voelden: hier moeten we zijn, hier kunnen we iets betekenen. Ze maakten van weinig iets. Ze zagen noden en handelden. En stap voor stap groeide hun werk: leerlingen leerden lezen, zorg werd geboden, nieuwe plekken ontstonden.
Het was niet gemakkelijk
Het verhaal is niet alleen mooi. Er was vermoeidheid, gevaar, verlies, onzekerheid.
En toch gingen ze door. Niet omdat ze zeker waren van succes, maar omdat ze trouw wilden blijven aan hun opdracht.
Wat stel jij uit om mee te beginnen?
Wat ligt binnen jouw mogelijkheden vandaag?
Waar zie jij een nood… maar doe je nog niets?
Wat betekent dat voor jou?
Vandaag ziet “aan de slag gaan” er anders uit. Maar de kern blijft dezelfde.
Het betekent: niet wachten tot alles duidelijk is, niet afhaken omdat het moeilijk wordt, niet denken dat jouw inzet te klein is.
Maar wel:
beginnen waar je bent
doen wat je kan
zien wat nodig is
Misschien zit jouw “aan de slag gaan” in kleine dingen, maar met grote impact:
iemand echt tijd geven
initiatief nemen terwijl anderen afwachten
blijven volhouden wanneer het lastig wordt.
En nu jij
Misschien is het eenvoudiger dan je denkt.
Niet alles oplossen.
Niet wachten op zekerheid.
Maar gewoon:
de eerste stap zetten
en aan de slag gaan.
Aan de slag!